68 ruhu 58 yıl sonra yeniden sokakta: Fransa’da gençlik dalgası ülkeye yayıldı

Mayıs 1968’in üzerinden 58 yıl geçti. Fransa, o tarihi gençlik hareketinden onlarca yıl sonra yeniden liselilerin öncülüğünde ülke geneline yayılan büyük bir protesto dalgasına sahne oluyor. 6 Ekim’de yüz binlerce kişi sokaklara çıkarken, 891 lisede eğitim aksadı. İçişleri Bakanlığı 256 bin kişinin gösterilere katıldığını açıkladı; organizatörlere göre sayı 450 bine ulaştı. Gün boyunca 488 kişi gözaltına alındı.

Paris’ten Marseille’e, Lyon’dan Rennes, Toulouse, Strasbourg ve Clermont-Ferrand’a kadar onlarca kentte aynı görüntü vardı: lise öğrencileri, üniversiteliler, öğretmenler ve veliler sokaklardaydı.

Fransa’da son yıllarda Sarı Yeleklilerden emeklilik reformuna kadar çok büyük toplumsal hareketler yaşandı. Ancak bugünkü protestoları farklı kılan, hareketin merkezinde doğrudan lise öğrencilerinin bulunması ve birkaç okulda başlayan itirazın kısa sürede ülkenin dört bir yanına yayılması.

Reuters, 6 Ekim’de yaşananları Fransa’nın son on yıllardaki en yoğun öğrenci protestolarından biri olarak aktarırken, Le Monde hareketin yalnızca birkaç gün içinde yüzlerce liseye yayılmasını “tarihi” boyut kazanan bir gençlik hareketi olarak değerlendiriyor.

Mayıs 68 ile bugünün ortak noktası: Fitili gençler ateşledi

Bugünkü hareketi Mayıs 1968 ile birebir eşitlemek mümkün değil. 1968’de üniversitelerde başlayan öğrenci isyanı kısa sürede işçi hareketiyle birleşmiş, yaklaşık 7 milyon çalışan greve katılmış ve ülke büyük ölçüde durmuştu. 13 Mayıs 1968’de Paris’teki büyük yürüyüş için dönemin yayınlarında yaklaşık 800 bin kişilik katılımdan söz ediliyordu.

Ancak 58 yıl sonra ortaya çıkan görüntüler güçlü bir tarihsel çağrışım yaratıyor: yine gençler ön safta, yine eğitim sistemi tartışmanın merkezinde ve yine birkaç yerel eylem kısa sürede ülke çapında bir toplumsal harekete dönüşmüş durumda.

68’in büyüyen hareketinde öğrenciler nasıl dönemin toplumsal öfkesinin fitilini ateşlediyse, 2026 sonbaharında da Fransa’daki siyasi ve sosyal tartışmanın merkezine liseliler yerleşmiş durumda.

Fakat bugünkü hareketin ölçeği henüz Mayıs 68 ile aynı seviyede değil. Bugün yaşananları önemli kılan, büyüklüğünden çok lise çağındaki gençlerin öncülük ettiği bir hareketin onlarca yıl sonra yeniden bu kadar geniş bir coğrafyada aynı anda karşılık bulması.

256 bin kişi sokakta, organizatörlere göre 450 bin

6 Ekim Salı günü düzenlenen “Acte III” eylemlerinin bilançosu hareketin ulaştığı boyutu ortaya koydu.

İçişleri Bakanlığına göre Fransa genelindeki gösterilere 256 bin kişi katıldı. Bunların 56 bini Paris’teydi.

Union syndicale lycéenne, FAGE, Union étudiante ve UNEF ise ülke genelinde 450 bin, Paris’te ise yaklaşık 100 bin kişi bulunduğunu açıkladı.

Rakamlar konusunda hükümet ile organizatörler arasında büyük fark bulunsa da her iki bilanço da hareketin artık yalnızca lise kapılarındaki blokajlardan ibaret olmadığını gösteriyor.

Fransa’daki her dört liseden yaklaşık biri etkilendi

Milli Eğitim Bakanlığının verilerine göre ülkedeki yaklaşık 3 bin 700 lisenin 891’inde dersler tamamen veya kısmen durdu.

Başka bir ifadeyle, Fransa’daki liselerin yaklaşık dörtte biri 6 Ekim’de protestolardan veya bunlara bağlı tedbirlerden etkilendi.

Hareket başlangıçta Paris çevresindeki liselerde ortaya çıkmış olsa da birkaç hafta içerisinde Lyon, Marseille, Toulouse, Rennes ve diğer büyük kentlere yayıldı.

Öğrencilerin dile getirdiği sorunların başında öğretmen eksikliği, derslere girmeyen öğretmenlerin yerine yenilerinin getirilememesi, kalabalık sınıflar, kötü durumdaki okul binaları, ağır ders programları ve Parcoursup sisteminin yarattığı baskı geliyor.

488 gözaltı, 43 polis ve jandarma yaralandı

Günün sonunda İçişleri Bakanlığı 488 kişinin gözaltına alındığını açıkladı.

6 Ekim’de meydana gelen olaylarda 43 polis ve jandarma yaralandı. Hareketin başlangıcından bu yana ise güvenlik güçleri, öğrenciler ve eğitim çalışanları arasında yüzlerce kişinin yaralandığı bildirildi.

Hükümetin 5 Ekim akşamı açıkladığı toplu bilançoya göre hareketin başlangıcından bu yana 215 öğrenci ve 85 eğitim çalışanı yaralandı. Aynı tarihe kadar yaralanan polis ve jandarma sayısı 715 olarak açıklanmıştı.

Polisin müdahaleleri de tartışmanın ana başlıklarından biri haline geldi. Lens’te bir öğrencinin elini kaybetmesi, Saint-Ouen-l’Aumône’da 14 yaşındaki bir öğrencinin ağır yaralanması ve Tours’da bir gencin gözünden yaralanması üzerine çeşitli soruşturmalar açıldı.

68’in barikatları, 2026’nın sosyal medyası

1968’in gençleri bildiriler, öğrenci toplantıları ve üniversite işgalleriyle örgütleniyordu. 2026 kuşağında ise hareket çok daha dağınık ve merkezi bir liderlikten yoksun şekilde, büyük ölçüde sosyal medya üzerinden yayılıyor.

Le Monde’a konuşan sosyologlar da bugünkü hareketin klasik sendikal yapılardan farklı olarak daha yatay ve merkezsiz geliştiğine dikkat çekiyor.

Bir başka dikkat çekici fark ise hareketin üniversitelerden değil, büyük ölçüde liselerden yükselmesi.

Paris’in prestijli Louis-le-Grand, Henri-IV ve Fénelon gibi liselerinden öğrenciler de daha az imkâna sahip okullardaki yaşıtlarıyla dayanışma gerekçesiyle yürüyüşlere katıldı. Üniversite öğrencileri de giderek hareketin içine giriyor.

Fransa yeniden gençlerini konuşuyor

Mayıs 1968 Fransa tarihine yalnızca öğrenci olayları olarak geçmedi. Üniversitelerde başlayan hareket işçi grevleriyle birleşmiş ve ülkenin siyasal ve toplumsal yapısında derin izler bırakmıştı.

2026’daki lise hareketinin nereye varacağını söylemek için henüz erken.

Ancak ortaya çıkan tablo şimdiden sıra dışı: birkaç hafta önce birkaç okulun önünde başlayan protestolar bugün yüzlerce liseyi, üniversiteleri, öğretmenleri ve aileleri içine alan ulusal bir tartışmaya dönüşmüş durumda.

Mayıs 68’den 58 yıl sonra Fransa’da gençler bir kez daha ülkenin gündemini belirliyor. Ölçek ve koşullar farklı; fakat sokaktan yükselen soru tanıdık: Gençler geleceklerinin nasıl şekilleneceği konusunda daha fazla söz sahibi olmak istiyor.

6 Ekim’in bilançosu da bu yeni gençlik dalgasının artık görmezden gelinemeyecek bir seviyeye ulaştığını gösteriyor: 256 bin ila 450 bin gösterici, 891 lisede aksayan eğitim, 488 gözaltı ve ülkenin dört bir yanına yayılan protestolar.